Polskie towarzystwa medyczne rekomendują rutynowe szczepienia nastolatek przeciw HPV. Zdaniem polskich lekarzy szczepienia przeciw HPV znacząco obniżają ryzyko wystąpienia raka szyjki macicy i innych zmian wywoływanych przez wirus brodawczaka ludzkiego (HPV). 

Warszawa 13.04.2007 – Rutynowe szczepienia nastolatek w wieku 11 – 12 lat oraz szczepienia starszych dziewcząt i kobiet przeciw HPV rekomendują Polskie Towarzystwo Ginekologiczne (PTG) oraz Polskie Towarzystwo Profilaktyki Zakażeń HPV. PTG szacuje, że szczepienia nastolatek i młodych kobiet przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego spowodują zmniejszenie ogólnej liczby zachorowań na raka szyjki macicy od 76 do 96 procent w ciągu 15 – 20 lat od rozpoczęcia szczepień. Oba towarzystwa podkreślają wysoką skuteczność szczepionek przeciw HPV – która w ciągu pięciu lat obserwacji w badaniach klinicznych wyniosła 100 procent. Polskie Towarzystwo Profilaktyki Zakażeń HPV, które przygotowało rekomendacje przy udziale innych towarzystw (m. in. Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej oraz Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej) zaleca także szczepienia dziewcząt i kobiet w wieku od 13 do 26 lat oraz chłopców w wieku od 9 do 15 i dziewczynek w wieku od 9 do 11 lat. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Profilaktyki zakażeń HPV opublikowano w kwartalniku "Family Medicine & Primary Care Review" zaś rekomendacje PTG w piśmie "Ginekologia Polska". 

Rak szyjki macicy ciągle groźny w Polsce

Według ostatnich danych dostępnych w Krajowym Rejestrze Nowotworów w 2004 roku na raka szyjki macicy zachorowało 3345 Polek, a zmarło 1819. Tak wysoka liczba zgonów utrzymuje się od lat mimo, że wczesne wykrycie choroby daje duże szanse wyleczenia. Dlatego polskie towarzystwa medyczne nie tylko rekomendują szczepienia przeciw HPV, ale również zalecają regularne wykonywanie badań cytologicznych, pozwalających na odpowiednio wczesne wykrycie zmian przedrakowych. Przed szczepieniem nie jest konieczne wykonywanie testów na obecność wirusa HPV.  

Dostępne szczepionki

Obecnie na rynku polskim dostępna jest szczepionka SILGARD skierowana przeciw czterem typom wirusa HPV 6, 11, 16 i 18. To właśnie onkogenne typy tego wirusa (16 i 18) są odpowiedzialne za 70 procent przypadków raka szyjki macicy na świecie. Zgodnie z decyzją Komisji Europejskiej szczepionka jest wskazana dla dzieci w wieku od 9 do 15  lat oraz kobiet w wieku od 16 -26 lat. Szczepionka jest wskazana w zapobieganiu rakowi szyjki macicy, zmianom przedrakowym szyjki macicy wysokiego stopnia  typu CIN 2/3, stanom przedrakowym sromu typu VIN 2/3 oraz powstawaniu brodawek płciowych, powodowanych zakażeniem HPV 6, 11, 16, 18. W przypadku chłopców szczepienie będzie zapobiegać zakażeniom wirusem HPV i powstawaniu brodawek płciowych.

Na rejestrację w Unii Europejskiej czeka obecnie jeszcze jedna szczepionka, skierowana przeciwko dwu typom wirusa HPV 16 i 18.

Szczepienia przeciw HPV na świecie

Wirus HPV jest odpowiedzialny nie tylko za raka szyjki macicy ale także za powstawanie trudnych w leczeniu i uciążliwych dla pacjentów brodawek płciowych. W USA notuje się rocznie 20 tysięcy nowych przypadków zakażenia wirusem HIV. W tym samym czasie wirusem HPV zaraża się ponad 5 i pół miliona osób. Brodawki płciowe są jedną z najbardziej rozpowszechnionych chorób przenoszonych drogą płciową na świecie. Przyjmuje się, że zakażenie  wirusem HPV występuje przejściowo u około połowy aktywnych seksualnie osób.

Dlatego Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz Fundusz Ludnościowy ONZ (UNFPA) podkreślają w swoich rekomendacjach, że szczepionki przeciw HPV są rewolucją w podejściu do profilaktyki raka szyjki macicy, a w krajowych programach profilaktycznych konieczne będzie uwzględnienie szczepień przeciwko HPV.

Pierwsze kraje już zdecydowały o częściowej refundacji szczepionki ze szczególnym uwzględnieniem szczepień nastolatek. Takie decyzje podjęły między innymi Niemcy, Francja czy Włochy. W Stanach Zjednoczonych koszty szczepień pokrywane są w ramach ubezpieczenia zdrowotnego, zaś poszczególne stany zgodnie z rekomendacjami Amerykańskiego Komitetu Doradczego ds. Szczepień (ACIP) rozważają możliwość obowiązkowych szczepień dziewczynek w wieku 11 – 12 lat.  

Wyniki badań klinicznych

Amerykański koncern farmaceutyczny Merck & Co pracował nad szczepionką przeciw HPV około 10 lat. W badaniach II i III fazy wzięło udział blisko 30 tys. kobiet w wieku 9 – 26 lat. Badania kliniczne skuteczności szczepionki były prowadzone w 13 krajach, w tym również w Polsce. Wiodące ośrodki ginekologiczne z Warszawy, Krakowa, Białegostoku i Poznania we współpracy z MSD Polska włączyły do badania blisko 400 kobiet.

Badania kliniczne wykazały 100% skuteczność szczepionki SILGARD w zapobieganiu rakowi szyjki macicy, zmianom przednowotworowym typu CIN2/3, oraz zmianom przednowotworowym sromu i pochwy, powodowanym przez wirusy HPV 16 i 18 oraz 6 i 11, u osób którym podano szczepionkę.  Wykazały również, że  czterowalentna szczepionka może chronić kobiety zakażone jednym typem wirusa przed zakażeniem pozostałymi trzema jego typami. Szczepienie nie zmienia jednak przebiegu infekcji już nabytej. Z tego powodu nie można tą szczepionką leczyć już istniejących brodawek płciowych albo rozwijającego się raka szyjki macicy.

Firma Merck & Co., prowadzi w tej chwili badania, które mają umożliwić szczepienie przeciw HPV kobiet od 27 do 45 roku życia. Na ich wyniki trzeba jednak poczekać. To nie jedyne badania, których wyniki są tak bardzo oczekiwane. Z badań in vitro zaprezentowanych we wrześniu w Pradze na 23 międzynarodowej konferencji poświęconej wirusowi HPV wynika, że SILGARD może powodować neutralizację dwóch kolejnych typów wirusa HPV (31 i 45), których antygeny nie są obecne w szczepionce. Badania mające na celu dokładniejszą ocenę tego efektu są obecnie w toku.

Wirusy HPV typu 31 i 45 są ściśle spokrewnione z wirusami typu 16 i 18 i również mogą być przyczyną raka szyjki macicy. Wspomniane badanie sugeruje, że szczepienie czteroważną szczepionką SILGARD może chronić nie tylko przed HPV typu 6, 11, 16 i 18 ale także, przed HPV 31 i 45, które są odpowiedzialne za powstawanie kolejnych 8 - 9% wszystkich przypadków raka szyjki macicy.

SILGARD w Polsce

Szczepionka SILGARD (sprzedawana w niektórych krajach pod nazwą GARDASIL) jest dostępna w Polsce od listopada 2006 roku. Od samego początku towarzyszy jej ogromne zainteresowanie zarówno kobiet, które chcą się zaszczepić jak i rodziców dzieci objętych wskazaniem do szczepień. Jak wszystkie inne szczepionki, również SILGARD jest wydawany tylko na receptę i to lekarz decyduje kogo można zaszczepić.

We wszystkich krajach gdzie prowadzono badanie kliniczne Future II, w tym w Polsce, firma MSD umożliwi uczestniczkom badania darmowe szczepienie szczepionką SILGARD. Dotyczy to tych kobiet, które w trakcie badania stanowiły grupę kontrolną i otrzymały placebo. W badaniu Future II w Polsce brało udział 398 kobiet. Mniej więcej połowa z uczestniczek otrzymała placebo. Lekarze, którzy prowadzili badanie będą wiedzieć, która uczestniczka badania otrzymała placebo, a która szczepionkę. To właśnie oni będą kwalifikować kobiety do szczepień jeśli będą one zainteresowane otrzymaniem szczepionki. Koszty całej akcji pokryje MSD.

SILGARD - schemat szczepienia

Szczepionka jest dobrze tolerowana i jej podaniu nie towarzyszą poważniejsze działania niepożądane. Do najczęstszych należą zaczerwienienie i bolesność w miejscu wstrzyknięcia – podobnie jak w przypadku innych szczepionek podawanych domięśniowo.

W celu osiągnięcia pełnej ochrony przed typami wirusów przeciwko którym skierowana jest szczepionka, konieczne jest podanie trzech dawek. Drugą dawkę szczepionki SILGARD należy podać dwa miesiące po pierwszej, a trzecią po kolejnych czterech miesiącach. W sumie cykl szczepień trwa pół roku. Dotychczasowe badania pokazują, że szczepionka chroni przed zakażeniem wirusem HPV co najmniej przez pięć lat. Dalsze obserwacje trwają.

Szczepionka SILGARD jest przeciwwskazana w przypadku uczulenia na którykolwiek z jej składników. Nie zaleca się także szczepienia kobiet w ciąży oraz osób przechodzących infekcję z wysoką gorączką.